Pompy ciepła mogą pracować wydajnie również w starszych budynkach – to główny wniosek z projektu badawczego instytutu Fraunhofer.

80 proc. – to odsetek osób zadowolonych z korzystania z pomp ciepła, najwyższy spośród użytkowników wszystkich rodzajów ogrzewania, jak wynika z badania PORT PC.

Badanie Polskiej Izby Budownictwa wskazuje, że zdecydowana większość spółdzielni mieszkaniowych planuje termomodernizację swoich budynków, lecz niestety jedynie 1 proc. uwzględnia przy tym również system wentylacji. A zastosowanie rekuperacji mogłoby istotnie poprawić efekty termomodernizacji, tym bardziej jeśli remontom towarzyszyłoby zastosowanie OZE do ogrzewania i podgrzewania ciepłej wody użytkowej.

Pompy ciepła efektywne także w modernizowanych budynkach

Pompy ciepła mogą pracować wydajnie i przyjaźnie dla klimatu również w starszych budynkach – to główny wniosek z realizowanego w latach 2019-2024 projektu badawczego przeprowadzonego przez Fraunhofer Institute for Solar Energy Systems ISE. W ramach programu „Quality Assurance of Heat Pumps in Existing Buildings” zespół naukowców monitorował 77 systemów grzewczych w rzeczywistych warunkach, tj. badano, jak pracują one w domach jedno- i trzyrodzinnych.

W ciągu czterech lat badań odnotowano sezonowe współczynniki efektywności (SCOP) od 2,6 do 5,4, co oznacza, że z jednej kWh energii elektrycznej urządzenia wytwarzały od 2,6 do 5,4 jednostki ciepła. Średnia dla pomp powietrze/woda wyniosła 3,4, a dla gruntowych 4,3 – to wartości wyższe niż w poprzedniej edycji projektu z 2019 roku. Badacze nie stwierdzili zależności między efektywnością pomp a rokiem budowy domów co potwierdza, że nawet starsze obiekty mogą osiągać dobre wyniki bez kosztownych renowacji.

– Wyniki badań klarownie potwierdzają, że nowoczesne pompy ciepła mogą być realną alternatywą dla gazu i innych rodzajów ogrzewania, nawet bez pełnej modernizacji energetycznej budynku. Co ważne, projekt obejmował urządzenia działające na starszych typach czynników chłodniczych, a wkrótce w pompach ciepła jeszcze powszechniej wykorzystywany będzie propan R290. Jego właściwości powodują, że wykorzystujące go urządzenia mogą zapewniać temperatury zasilania nawet do 75’C, czyli łatwiejszą współpracę z tradycyjnymi grzejnikami. Dzięki temu w starszych budynkach pompy ciepła będą jeszcze bardziej efektywne, zapewniając też szybsze nagrzanie obiektu, jeśli będzie ku temu zapotrzebowanie – mówi Adam Korpalski ze Stiebel Eltron. – Jednak również wykorzystanie w modernizowanych budynkach pomp ciepła z innymi czynnikami chłodniczymi, bo te były przecież przedmiotem badania, daje doskonałe efekty – dodaje.

Spółdzielnie planują termomodernizacje, niestety nie uwzględniają rekuperacji w swoich planach

W blokach z wielkiej płyty mieszka jedna czwarta Polaków. Aż 70 proc. spółdzielni mieszkaniowych w Polsce planuje dalsze prace termomodernizacyjne budynków znajdujących się w ich zasobach. Jednocześnie, jedynie 1 proc., uwzględnia w nich modernizację wentylacji. Tak prezentują się dane z raportu PIB**. Uwzględniono w nim opinie 130 spółdzielni, które zarządzają 470 tys., budynków.

Niski odsetek modernizacji uwzględniających systemy wentylacyjne jest powodem do zmartwienia. Straty ciepła tym kanałem stanowią niemal połowę ich łącznego wolumenu, a jednocześnie montaż rekuperacji pozwala niemal całkowicie je wyeliminować. Wymiana powietrza z odzyskiem ciepła umożliwia obniżenie strat energii grzewczej poprzez wentylacje nawet o 92 proc., a w efekcie zmniejszenie rachunków za ogrzewanie, z zapewnieniem optymalnego komfortu.

– Połączenie docieplenia ścian z montażem rekuperacji decentralnej, najprostszym rozwiązaniem, które technicznie nie wymaga dużych ingerencji w budynku, pozwala istotnie wzmocnić efekt termomodernizacji. Mowa przy tym o korzyściach finansowych, tj. związanych z mniejszym zapotrzebowanie na ciepło, a z drugiej strony zdrowotnych – wskazuje Jarosław Popadyk, menadżer ds. wentylacji w Stiebel Eltron. – Nowoczesne materiały wykorzystywane podczas ociepleń czynią poddawany mu budynek niezwykle szczelnym. Brak prawidłowej wentylacji niestety sprzyja powstawaniu warunków mających niekorzystny wpływ na zdrowie i wiąże się z koniecznością częstszego wietrzenia pomieszczeń, a to oznacza straty ciepła – dodaje ekspert.

Zwiększenie świadomości co do zasadności stosowania rekuperacji jest istotne również w kontekście chłodzenia pomieszczeń. Coraz powszechniejsze jest stosowanie klimatyzatorów w mieszkaniach, które mają chłodzić i osuszać powietrze. Ich mankamentem jest jednak działanie w obiegu zamkniętym, co również oznacza konieczność wentylowania pomieszczeń w celu utrzymania odpowiedniego poziomu CO2 i wilgoci. Rekuperatory tę konieczność eliminują.

– Posiadając rekuperację nie musimy otwierać okien by uzyskać efekt jaki daje wietrzenie, które latem powoduje przecież napływ cieplejszego powietrza a w konsekwencji konieczność ponownego użycia klimatyzatora – wyjaśnia Jarosław Popadyk.

Pompy ciepła dają największą satysfakcję użytkownikom

Badanie Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła*** z sierpnia 2025 roku pokazuje, że poziom zadowolenia użytkowników różnych rodzajów ogrzewania jest najwyższy w przypadku osób korzystających z pomp ciepła, kształtując się na poziomie 80 proc. wskazań. Dla porównania 70 proc. użytkowników kotłów na pellet wskazało go jako najlepsze rozwiązanie, a spośród użytkowników kotłów gazowych było to 61 proc. Dobre wyniki badań przeprowadzonych w Polsce wpisują się w trend europejski. Według Electrify Research (HETS), w 2024 i 2025 roku poziom zadowolenia użytkowników pomp ciepła w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech przekroczył 90 proc.

– Polacy doceniają przede wszystkim wygodę obsługi, bezawaryjność i niskie koszty eksploatacji. Trudno się temu dziwić. Technologia pomp ciepła jest niezwykle przyjazna tak użytkownikom, jak i środowisku naturalnemu – podsumowuje Adam Korpalski.

* Badanie Instytutu Fraunhofera: HP-QA in Existing Buildings (WP-QS im Bestand) – Development of optimized supply concepts and sustainable quality assurance measures for heat pumps in existing single-family homes - Fraunhofer ISE

** 10 milionów szans, czyli jak termomodernizować budynki z wielkiej płyty w Polsce – raport PIB

*** Badania w Polsce i Europie: pompy ciepła to najbardziej doceniane źródło ogrzewania - Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła